آییننامه تحریر دفاتر حسابداری چیست؟
آییننامه تحریر دفاتر حسابداری مجموعهای از قوانین و دستورالعملها میباشد که نحوه ثبت و نگهداری اطلاعات مالی و حسابداری را در دفاتر رسمی تعیین میکند. این آئیننامه، به منظور تضمین صحت و دقت در ثبتهای مالی و رعایت اصول حسابداری، توسط مراجع قانونی تدوین شده است. اجرای صحیح آن، نقش مهمی در تهیه گزارشهای مالی معتبر و اطمینان از شفافیت مالی شرکتها و موسسات دارد. همچنین، این آئیننامه در کاهش تقلبها و اشتباهات حسابداری و بهبود نظارت مالیاتی مؤثر بوده و رعایت آن برای تمام کسبوکارها و موسسات مالی ضروری است.چرا به آییننامه تحریر دفاتر حسابداری نیاز داریم؟
آییننامه تحریر دفاتر حسابداری برای نظمبخشی به امور مالی کسبوکارها تدوین شده و شفافیت مالی را تضمین میکند. این آییننامه، ثبت دقیق تراکنشها را الزامی کرده و اجازه دسترسی به اطلاعات مالی قابل اعتماد را میدهد. همچنین، مبنای محاسبه عادلانه مالیات بر درآمد بوده و از فرار مالیاتی جلوگیری میکند. کسبوکارها با رعایت این آییننامه میتوانند سیستم کنترل داخلی قویتری داشته و از خطاها و تقلبها جلوگیری کنند.تحریر دفاتر حسابداری چیست؟
انواع اصطلاحات مربوط به آئیننامه تحریر دفاتر حسابداری
- سازمان امور مالیاتی کشور
- قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۶۶ و اصلاحیه های بعدی آن.
- دفتر روزنامه
- دفتر کل
- دفتر روزنامه کل مشترک
- دفتر معین
- سایر دفاتر
- اظهارنامه مالیاتی
- سند حسابداری
- مدارک حساب
- صورت حساب فروش کالا یا ارائه خدمات
- سامانه صندوق فروش (صندوق ماشینی (مکانیزه) فروش)
- مصرف کننده نهایی
انواع اصطلاحات مربوط به آئیننامه تحریر دفاتر حسابداری
در آئیننامه تحریر دفاتر حسابداری
صاحبان کسبوکار بر اساس معیارهایی همچون نوع یا حجم فعالیت، به صورت زیر دستهبندی میشوند.-
حجم فعالیت
-
نوع فعالیت
- دارندگان کارت بازرگانی (واردکنندگان و صادرکنندگان)
- صاحبان کارخانه ها و واحدهای تولیدی و بهره برداران معادن دارای جواز تاسیس و پروانه بهره برداری از وزارتخانه ذی ربط
- صاحبان هتل های سه ستاره و بالاتر
- صاحبان بیمارستانها، زایشگاهها، کلینیکهای تخصصی
- صاحبان مشاغل صرافی
- فروشگاه های زنجیرهای دارای مجوز فعالیت از وزارتخانه ذیربط
انواع دفاتر حسابداری
انواع دفاتر حسابداری در این آئیننامه عبارتند از: ۱- دفتر روزنامه ۲- دفتر کل ۳- دفتر روزنامه و کل مشترک ۴- دفتر معین ۵- سایر دفاترتکالیف مؤدیان در خصوص نگهداری دفاتر و یا اسناد و مدارک در آئیننامه
صاحبان کسبوکار گروه اول و تمامی اشخاص حقوقی موظفند دفاتر روزنامه و کل یا سایر دفاتر مرتبط (به صورت دستی یا ماشینی - مکانیزه یا الکترونیکی) را که بر اساس اسناد و مدارک تنظیم میشوند، با رعایت موارد زیر نگهداری کنند:تکالیف صاحبان کسبوکار که از سامانه صندوق فروش (صندوق ماشینی (مکانیزه) فروش) استفاده می نمایند.
صاحبان کسبوکاری که اقدام به نصب و بهرهبرداری از سامانه صندوق فروش (صندوق مکانیزه فروش) میکنند، در صورت رعایت آییننامه اجرایی تبصره ۲ ماده ۱۶۹ قانون و ارائه اطلاعات مربوطه، نیازی به نگهداری دفاتر موضوع این آییننامه نخواهند داشت. این حکم شامل اشخاص حقوقی نمیشود.صورتحساب فروش و نحوه صدور و ارائه آن در آئیننامه
مودیان مشمول این آییننامه موظفند در موارد فروش کالا یا ارائه خدمات، بر اساس شرایط، صورتحساب نوع اول یا نوع دوم را به شرح زیر صادر و نگهداری کنند:صورتحساب نوع اول
صورتحساب نوع اول باید شامل شماره سریال چاپ شده یا ماشینی، تاریخ و حداقل اطلاعات هویتی مانند نام، نام خانوادگی یا نام شرکت، شماره اقتصادی، آدرس کامل و کد پستی فروشنده و خریدار باشد. همچنین باید مشخصات کالا یا خدمات ارائه شده، مقدار و مبلغ آن را نیز در بر گیرد.صورتحساب نوع دوم
صورتحساب نوع دوم، که فقط در مواقع استفاده از سامانه صندوق فروش (صندوق ماشینی مکانیزه فروش) صادر میشود، باید حاوی شماره سریال ماشینی، تاریخ و حداقل شامل اطلاعات هویتی نظیر نام، نام خانوادگی یا نام شرکت، شماره اقتصادی، آدرس کامل و کد پستی فروشنده و مشخصات کالا یا خدمات ارائه شده، مقدار و مبلغ آن باشد.نحوه ارائه دفاتر، اسناد و مدارک
دفتر، صورت درآمد و هزینه ماهیانه، خلاصه درآمد و هزینه سالانه، و سایر اسناد و مدارک، باید بهمحض درخواست کتبی اداره امور مالیاتی یا گروه رسیدگی، در تاریخ و محل مشخصشده در درخواست ارائه دفاتر و اسناد، تحویل داده شوند. این محل میتواند شامل محل اقامتگاه مؤدی، مکانی که قبلاً بهصورت مکتوب به اداره امور مالیاتی اعلام شده است، یا محل اداره امور مالیاتی باشد، «بسته به نوع حسابرسی مالیاتی». اداره امور مالیاتی پس از دریافت این مدارک، صورتمجلس تهیه میکند.سایر مقررات آئیننامه تحریر دفاتر حسابداری
علاوه بر قوانین ذکر شده در آئیننامه تحریر دفاتر حسابداری، یکسری قوانین دیگر نیز در این آئیننامه نامه وجود دارند که به شرح زیر میباشند:- تغییر روش نگهداری دفاتر و اسناد حسابداری از سیستم ماشینی (مکانیزه-الکترونیکی) به روش دستی و برعکس، در طول سال مالیاتی یا دوره مالی مجاز نمیباشد.
- هر یک از دفاتر مذکور میتواند بهصورت ماشینی (مکانیزه یا الکترونیکی) یا دستی نگهداری شود. مؤدیانی که از هر یک از این روشها استفاده میکنند، موظف به رعایت الزامات مربوط به همان روش طبق این آئیننامه خواهند بود.
- سازمان میتواند با ارسال اعلام کتبی به مؤدیان مربوطه، حداکثر تا شش ماه پس از پایان سال مالیاتی، آنها را ملزم به نگهداری دفاتر و اسناد حسابداری بهصورت ماشینی (مکانیزه- الکترونیکی) از ابتدای سال مالی بعد نماید.
- افرادی که دفاتر و اسناد حسابداری خود را بهصورت مکانیزه (الکترونیکی) نگهداری میکنند، موظفاند به درخواست کتبی ماموران مالیاتی، در هنگام بررسی، دستورالعمل نحوه استفاده از نرمافزار مالی و حسابداری مربوطه را ارائه دهند و همچنین رمز دسترسی به اطلاعات نرمافزار را در اختیار آنها قرار دهند. در غیر این صورت، عدم ارائه دفاتر بهحساب خواهد آمد.
- اشخاصی که از دفاتر و اسناد حسابداری بهصورت مکانیزه (الکترونیکی) بهرهبرداری میکنند، موظفند به درخواست کتبی ماموران مالیاتی مربوطه، اطلاعات ضروری برای رسیدگی را بر روی لوح فشرده ارائه دهند.
- افرادی که از دفاتر و اسناد حسابداری دستی استفاده میکنند، موظفاند به درخواست کتبی ماموران مالیاتی، دفاتر، اسناد و مدارک خود را برای بررسی به این ماموران ارائه دهند.
